ادبیات عرب

مطالبی در مورد ادبیات عرب

اهداف آموزش عربی - تاریخچه زبان عربی
ساعت ۱:۳۸ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٧/۱/۱٠  کلمات کلیدی:
مقدمه : زبان عربی به عنوان یکی از زبانهای غنی و پر جاذبه که علاوه بر تاریخ طولانی از گستردگی شایان توجهی برخوردار  است ، دارای ویژگیهای قابل توجهی است که فراگیری و آموزش آن را اهمیت بیشتری می بخشد . ساختارهای بدیع و دل انگیز ؛ فراوانی  واژگان ؛ پویایی پذیرش از دیگر زبانها، تنوع در تعبیر و استواری در نظام زبانی از مهم ترین ویژگیهای این زبان است . زبان عربی به عنوان زبان کتاب جاودان الهی و میراث پر بهای اسلامی از حدیث و تاریخ و تفسیر وجه مشترک میان مسلمانان جهان می باشد . همچنین جمعیت انبوهی که از خاورمیانه تا شمال افریقا و مرزهای جنوب شرق آسیا با این زبان گفتگو می کنند و گستزش  وسائل ارتباط جمعی همچون شبکه های ماهواره ای و اینترنت، مجلات و نشریات متعدد روز به روز بر دامنه زبان عربی می افزاید و اهمیت فراگیری و استفاده از این زبان را دو چندان می کند . این ضرورت برای فارسی زبانان که از طرفی دلدادگان معارف دینی و نیازمند به استفاده از منابع اصیل آن می باشند و از طرف دیگر زبان آنان با زبان عربی آمیختگی فراوان داشته و ادبیات مشترک این خاستگاه را تقویت میکند، از درجه بالاتری برخوردار است . ضمناا ارتباط و پیوند همه جانبه با محیطهای عربی بویژه کشورهای مجاور موجب میشود که زمینه فراگیری و آموزش زبان عربی بیش  از پیش در ایران رونق گیرد.   حال در این قسمت می خوانیم که ما چه هدفی از خواندن ادبیات عرب و درس عربی داریم . اهداف آموزش عربی:  آ) امکان سخن گفتن روان و صحیح با این زبان در محیط های علمی- تجاری- فرهنگی و سیاحتی- ب) آشنایی بیشتر و عمیق تر با فرهنگ غنی اسلامی. ج)  امکان بهره گیری بیشتر و بهتر از متون علمی و ادبی فارسی مربوط به دوره اسلامی . د) برقراری ارتباط با بیش از یک میلیارد مسلمان در سطح جهان و نیل به الگوی مترقی گفتگوی تمدنها بویژه با ملتهای شرقی   ه ) فراهم آوردن زمینه مناسب برای بکارگیری و استفاده از زبان عربی در عرصه های کار و فعالیت همچون سازمان ها و نهادهای دست اندرکار در امور رسانه ای، مطبوعاتی ، فرهنگی، زیارتی ، سیاحتی، تجاری ، حقوقی ، آموزشی ، تبلیغاتی و اطلاع رسانی و مانند آن . کسب موفقیت بیشتر دانش آموزان و دانشجویان در دروس عربی در سطح مدارس ؛ دبیرستانها و دانشگا هها و داوطلبان شرکت در امتحانهای ورودی به مقاطع تحصیلی دانشگاهی . ز) امکان استفاده از شبکه های تلویزیونی و رادیویی ، مجلات ، روزنامه ها و سایت های اینترنتی عربی . ادبیات عرب :  زبان عربی گذشته از پیوند هزار و چند ساله اش با زبان فارسی ، زبان دین ماست و لذا برای بررسی آن حتما لازم است که ادبیات عرب و تاریخ ادبیات عرب بررسی  شود. تا دوره های ادبی از جاهلیت تا عصر ما و آثار هر عصر و نیز عوامل فرهنگی و غیر فرهنگی موثر در آن ؛کاملا روشن شود و تمام خطوط و جزئیات شخصیت روانی و اجتماعی و هنری ادبا به وضوح تصویر شود. عربها واژه ادب را در معانی مختلفی به کارمی برند، در زمان جاهلیت به معنی دعوت به طعام مهمانی (مادویه) بود. و در جاهلیت و اسلام به خلق کریم وحسن معاشرت با خواص و عوام به کار می رفت . سپس بر تهذیب نفس وآموزش صفات  پسندیده و معارف و شعر اطلاق شد.  در قرن نهم میلادی و قرون بعد از آن همه علوم و فنون را از فلسفه و ریاضیات و نجوم و کیمیا و طب و اخبار و انساب و شعر و جز آن را از آن گونه معارف والا که در بهبود بخشیدن به روابط اجتماعی بکار می آید در بر می گرفت. در قرن دوازدهم ، لفظ ادب در شعر ونثر و آنچه به آن دو مربوط است چون نحو و علوم لغت و عروض و بلاغت و نقد ادبی استعمال شد. ادب عربی به دو قسم تقسیم می شود: ادب انشایی یا ایجادی و ادب وصفی یا موضوعی که نخستین آن شامل شعر و نثر است و دومی شامل تحلیل ادبی و تاریخ ادب . فنون ادبی عربی نیز بر دو قسمت می باشد:  فنون ادبی شعری و فنون ادبی نثری .فنون ادبی شعری عبارتند از شعر قصصی یا حماسی ، شعر غنایی ، شعر تمثیلی ، شعر تعلیمی . ادب عربی قدیم از شعر حماسی و تمثیلی خالی است . زیرا قوم عرب کمتر شهر نشین بود وبیشتر به واقعیت گرایش داشت و از این راه تخیلش بارور نشده بود. از طرف دیگر شیوه کسب روزی به وسیله شعر که در میان شاعران قوم رواج گرفت جائی برای سرودن اشعار حماسی و تمثیلی باقی نگذاشت . با این همه اگر چه ادب عربی از آثار حماسی بلند و طولانی خالی است از قصائدی که در آنها روح حماسی می باشد خالی نیست.  اما فنون ادبی نثری عبارتند از تاریخ و خطابه و قصه وتعلیم و رسائل . ادب قدیم عربی از داستانهای طولانی نیز خالی است. عرب نثر را به دو گونه می نوشت :نثر مرسل و نثر مسجع . در میان اعراب شعر بیش از نثر عرصه بروز یافت و از سجع اغاز شد و به ارجوزه ها رسید و از انجا به اوزان مختلف راه یافت .  دوره های ادب عربی نیز در سه نهضت منحصر می شود : نهضت جاهلی و اموی ، نهضت عباسی ، نهضت جدید . بنابر این، این دوره ها از عصر جاهلیت شروع می شوند و تا ظهور اسلام و بعد از آن حمله مغول و تاثیر آن بر ادب عربی کشیده می شوند . بر اساس موشکافیهای تاریخی و ادبی و مطالعه تطبیقی زبان شناسانه باید به اصالت شعر جاهلی نظر داد . و شعر عربی پس از آن دچار تحول و دگرگونی گردید و شاعران معروفی چون امری القیس و     زهیر و اعشی و پیدا شدند و هر کدام سبک و بینش خاصی داشتند و تصویر خاصی در شعر خویش نمایان کردند . با آمدن اسلام ادب و زبان عربی نیز از قرآن و اسلام تاثیر پذیرفت و ارزش و اهمیت یافت که از صورت یک زبان قومی و محلی در گوشه ای محجور از دنیا به موقعیت یک زبان مهم جهانی نایل گردید و با مشارکت موثر همه مسلمین به ویژه ایرانیان ، گسترش و دامنه ای کم نظیر یافت  و آثار بیشماری در موضوعات گوناگون به عربی نوشته شد.